Antocyjany

Są to bardzo rozpowszechnione w przyrodzie wielofenolowe barwniki: czerwone, niebieskie lub fioletowe. W postaci glikozydów występują w kwiatach, owocach, nieraz w liściach lub łodygach, rzadko w korzeniach lub częściach zdrewniałych.
Działają analogicznie do bioflawono-idów: biorą aktywny udział w przemianach oksydo-redukcyjnych zachodzących w organizmie człowieka, wpływają na przepuszczalność ścian naczyń włosowatych, mają też właściwości przeciwzapalne, w związku z czym są stosowane w krwawieniach i zaburzeniach mikrokrążenia, zwłaszcza w oftałmołogii (poprawiają ukrwienie w obrębie tęczówki oka).
Najczęściej spotykane antocyjany to: cyja-nidyna, pelargonidyna, delfinidyna, malwi-dyna. Do surowców antocyjanowych należą m.in. owoc bzu czarnego i borówki czernicy oraz kwiat bławatka i malwy czarnej.

Flawonolignany

Są to związki pokrewne flawonoidom. Najczęściej spotykany jest zespół flawonolignanów z ostropestu plamistego, zwany sylimaryną. Składa się ona głównie z sylibiny, sylidiaminy i sylikrystyny. Związki te chronią wątrobę przed działaniem różnych czynników szkodliwych, jak również sprzyjają regeneracji komórek już uszkodzonych. Mechanizm działania odtruwającego nie jest do końca poznany. Przypuszcza się, że sylimary-na dzięki właściwościom oksydoredukcyjnym, nie dopuszcza do tworzenia się wolnych rodników, zwłaszcza w przestrzeniach międzykomórkowych, co mogłoby prowadzić do uszkodzenia błony komórkowej hepatocytów oraz tkanki łącznej.
W niewielkim stopniu sylimaryna wykazuje również działanie spazmolityczne, przeciwzapalne oraz żółciopędne.
 

Saponiny

Naturalne saponiny, często spotykane w świecie roślinnym, są mieszaniną wielkocząsteczkowych heterozydów (saponozy-dów), zbudowanych z cukrów i aglikonów o strukturze trójterpenowej lub sterydowej.

Wspólną cechą saponin są następujące właściwości:

•    obniżają napięcie powierzchniowe roztworów wodnych;
•    po bezpośrednim zetknięciu się z krwią hemolizują krwinki czerwone;
•    posiadają zdolność emulgowania tłuszczów.

Podane doustnie wchłaniają się w niewielkim stopniu. W przewodzie pokarmowym ulegają częściowemu rozpadowi do sapogenin, które po wchłonięciu wydalane są z moczem.
Nie uszkodzona błona śluzowa jelit stanowi barierę, przez którą saponiny nie przechodzą. Jednak w przypadku jej uszkodzenia, np. w wyniku ostrych zmian zapalnych śluzówki żołądka lub jelit, saponiny mogą przedostawać się do krwi i wywierać odległe działanie toksyczne.
Saponiny podane doustnie w małych dawkach, drażnią zakończenia nerwowe błony śluzowej żołądka, wywołując lekkie nudności, podczas których ulega pobudzeniu ośrodek nerwu błędnego. W drzewie oskrzelowym następuje wzmożone tworzenie i wydzielanie wodnistego śluzu. Równocześnie zwiększa się wrażliwość ośrodka oddechowego, odruchy kaszlowe pojawiają się łatwiej i częściej. Wodnisty śluz powoduje zmiękczanie i pęcznienie suchej wydzieliny w drogach oddechowych, która na skutek pobudzenia odruchu kaszlowego zostaje wydalona na zewnątrz. Saponiny wzmagają również wydzielanie żółci, soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego.
Natomiast podanie doustne dużych dawek saponin powoduje wystąpienie podrażnienia błon śluzowych żołądka i jelit, wymioty i biegunkę, a nawet krwotoczne zapalenie jelit.