Gorycze

Substancje zwane goryczami (Amara) nie stanowią zdefiniowanej grupy chemicznej, a wspólną ich cechą jest silnie gorzki smak. Związkami gorzkimi są niektóre alkaloidy, np. strychnina, brucyna, chinina, częściej jednak są to substancje o charakterze lakto-nów czy związków furanowych. Niektóre z nich występują w roślinach w połączeniu z cukrami jako glikozydy.
Po podaniu doustnym gorycze drażnią zakończenia nerwów czuciowych w jamie ustnej wywołując odruchowe wydzielanie soków trawiennych. Ostatnie badania wykazały również ich bezpośredni pobudzający wpływ na śluzówkę żołądka, z pominięciem drogi odruchu. Działanie sokopędne nie występuje po znieczuleniu języka i jamy ustnej kokainą, po przecięciu nerwów językowo-gardłowych, po zatruciu zwojów nikotyną, po podaniu leków o działaniu atropinowym, jak również przy zmianach zanikowych błony śluzowej żołądka (przewlekły alkoholizm).
Gorycze stosowane doustnie wzmagają łaknienie, hamują skurcze głodowe żołądka, ułatwiają trawienie pokarmów. Nieznacznie drażnią błony śluzowe przewodu pokarmowego, lecz nie pogarszają w istotny sposób istniejących schorzeń żołądkowo-jelitowych, w związku z czym mogą być z powodzeniem stosowane przy objawach niedokwaśności i bezsoczności.
Do surowców goryczowych zaliczyć można min. liść bobrka trójlistnego, ziele centurii, dziurawca, krwawnika i piołunu, korzeń mniszka.

Olejki eteryczne

Olejki eteryczne stanowią mieszaniny substancji lotnych o różnym charakterze chemicznym. Zwykle olejki klasyfikuje się na podstawie zawartości głównego składnika, np. mentolu w olejku miętowym, chociaż w skład jednego olejku może wchodzić kilkadziesiąt różnych związków. Pod względem chemicznym olejki eteryczne są mieszaninami różnych organicznych związków chemicznych, głównie związków terpenowych oraz ich tlenowych pochodnych. Występujące w nich związki mają charakter węglowodorów, alkoholi, aldehydów, ketonów, estrów. W olejkach spotyka się również substancje siarkowe (olejki gorczyczne), azotowe, pochodne acetylenu, kumaryny, kwasy organiczne.
Tak jak różny jest skład chemiczny olejków, tak zróżnicowane są ich właściwości, a tym samym efekty kliniczne.

Olejki eteryczne są stosowane głównie jako środki:

• drażniące skórę - wywołują zaczerwienienie skór), nieraz stany zapalne (olejki zawierające pinen, limonen, borneol, cyneol - np. olejek rozmarynowy i gorczyczny),

• moczopędne - poprzez drażnienie kanalików nerkowych powodują zwiększone wydalanie moczu (olejek jałowcowy, pietruszkowy),

• wykrztuśne i wywołujące efekt sekretolityczny w oskrzelach (olejek kopru włoskiego, anyżu, tymianku),

• przeciwzapalne (olejek rumiankowy, krwawnikowy),

• żółciopędne i żółciotwórcze (olejek miętowy, majerankowy),

• przeciwrobaczne (olejek piołunowy, wro-tyczowy, czosnkowy).