Kiedy warto zmienić wcześniej wyznaczony cel?

Wcześniej wyznaczony cel warto zmienić, gdy przestał odpowiadać aktualnym potrzebom, wartościom lub warunkom, jego realizacja nie prowadzi do oczekiwanego rezultatu albo wymaga kosztów niewspółmiernych do możliwych korzyści. Nie każda trudność oznacza jednak, że trzeba zrezygnować z całego zamierzenia. Czasami wystarczy poprawić sposób działania, zmniejszyć zakres lub ustalić bardziej realistyczny termin. Chwilowe zmęczenie, jedno niepowodzenie lub wolniejsze tempo nie są jeszcze wystarczającym powodem do porzucenia celu.

Cel nie musi pozostawać niezmienny tylko dlatego, że został kiedyś zapisany i rozpoczęty. Podejmujemy decyzje na podstawie wiedzy, możliwości i priorytetów dostępnych w danym momencie. Jeżeli te warunki się zmieniają, rozsądne może być ponowne przyjrzenie się wcześniejszym założeniom.

Jednym z najważniejszych sygnałów jest utrata znaczenia oczekiwanego rezultatu. Przykładowo ktoś może przez kilka miesięcy przygotowywać się do zdobycia określonej kwalifikacji, a następnie odkryć, że nie jest ona potrzebna w wybranym kierunku zawodowym. Kontynuowanie działania wyłącznie dlatego, że poświęcono mu już dużo czasu, nie musi być najlepszą decyzją. Wcześniejszego wysiłku nie można odzyskać, dlatego warto ocenić przede wszystkim przyszłe koszty i korzyści.

Zmiana może być uzasadniona również wtedy, gdy:

• zmieniły się obowiązki, możliwości finansowe lub ilość dostępnego czasu,
• pierwotne założenia okazały się błędne,
• cel został wybrany pod wpływem presji albo oczekiwań innych osób,
• osiągnięcie rezultatu nie przyniosłoby już istotnej korzyści,
• pojawił się ważniejszy cel wymagający tych samych zasobów,
• kolejne działania są wykonywane regularnie, ale nie przybliżają do oczekiwanego efektu,
• realizacja wymaga znacznie większych kosztów, niż można było rozsądnie przewidzieć.

Decyzji nie należy opierać na nastroju jednego dnia. Znacznie więcej informacji daje regularny przegląd postępów, podczas którego można porównać wyniki z kilku tygodni lub miesięcy. Dopiero powtarzający się brak efektów, mimo konsekwentnego działania, może wskazywać, że obecna wersja celu wymaga korekty.

Zmiana planu a rezygnacja z celu

Trudności podczas realizacji nie zawsze oznaczają, że sam cel jest niewłaściwy. Problem może dotyczyć metody, terminu, zakresu albo sposobu mierzenia wyników. Dlatego przed podjęciem decyzji warto ustalić, który element rzeczywiście przestał działać.

Kiedy zmienić sposób działania?

Metodę warto zmienić, jeśli oczekiwany rezultat nadal jest potrzebny, ale dotychczasowe czynności nie prowadzą do jego osiągnięcia. Można wtedy poszukać innego narzędzia, zmienić częstotliwość pracy, kolejność działań lub sposób zdobywania potrzebnych umiejętności.

Przykładowo brak efektów podczas samodzielnej nauki języka nie musi oznaczać, że należy porzucić cel. Problemem może być niedopasowany podręcznik, brak praktyki w mówieniu albo zbyt nieregularna nauka. W takiej sytuacji zmienia się drogę, a nie kierunek.

Kiedy zaktualizować termin realizacji celu?

Termin warto przesunąć, gdy postęp jest zauważalny, lecz pierwotna data okazała się zbyt ambitna. Może to wynikać z nieprzewidzianych obowiązków, błędnej oceny trudności zadania albo mniejszej ilości czasu niż zakładano.

Nowy termin powinien być konkretny i uzasadniony. Zamiast zastępować datę nieokreślonym słowem „kiedyś”, lepiej ustalić realny przedział oraz moment kolejnego sprawdzenia postępów. W przeciwnym razie aktualizacja może stać się odkładaniem działania bez końca.

Kiedy zmniejszyć zakres celu?

Zakres warto ograniczyć, jeśli pierwotny cel obejmuje zbyt wiele rezultatów albo nie mieści się w aktualnych możliwościach. Mniejsza wersja nadal może przynieść realną korzyść.

Osoba planująca ćwiczyć pięć razy w tygodniu może na przykład ustalić trzy krótsze treningi. Ktoś zamierzający przeczytać kilkadziesiąt specjalistycznych książek może skupić się na kilku najważniejszych publikacjach. Zmniejszenie zakresu nie oznacza automatycznie obniżenia wartości celu. Może sprawić, że stanie się on wykonalny i lepiej dopasowany do codziennego życia.

Kiedy zrezygnować z nieaktualnego celu?

Rezygnacja z całego celu jest uzasadniona, gdy nie chodzi już o trudności w realizacji, lecz o brak potrzeby osiągnięcia rezultatu. Dalsze działanie może wtedy zajmować czas i energię potrzebne do ważniejszych zadań.

Warto rozważyć zakończenie realizacji, jeżeli:

• cel nie jest już zgodny z tym, co jest dla nas istotne,
• został narzucony przez otoczenie i nigdy nie był świadomym wyborem,
• warunki zmieniły się tak bardzo, że rezultat stracił zastosowanie,
• osiągnięcie celu blokuje ważniejsze obowiązki lub zamierzenia,
• nawet po zmianie metody i zakresu dalsze działanie nie ma wystarczającego uzasadnienia.

Rezygnacja nie musi oznaczać porażki. Może być świadomym zakończeniem działania, które przestało odpowiadać obecnej sytuacji.

Jak ocenić, czy cel nadal jest ważny?

Najlepiej na chwilę oddzielić ocenę celu od oceny własnej skuteczności. Fakt, że coś przebiega wolniej, niż zakładano, nie świadczy jeszcze o niewłaściwym wyborze. Z drugiej strony sama konsekwencja nie jest powodem, by kontynuować działanie pozbawione znaczenia.

Pomocne jest zapisanie odpowiedzi na kilka pytań:

1. Czy nadal zależy mi na rezultacie, czy tylko nie chcę zmarnować wcześniejszego wysiłku?
2. Czy wybrałbym ten cel ponownie, mając obecną wiedzę?
3. Co zmieniło się od momentu jego ustalenia?
4. Czy problemem jest sam rezultat, czy tylko sposób działania?
5. Jakie przyszłe korzyści może przynieść kontynuacja?
6. Jakie koszty poniosę od dzisiaj do zakończenia realizacji?
7. Czy wolny postęp wynika z niewłaściwego planu, czy z nieregularnego działania?
8. Czy decyzja o zmianie wynika z trwałej zmiany priorytetów, czy z chwilowego zniechęcenia?
9. Czy mniejsza wersja celu nadal byłaby przydatna?
10. Kiedy ponownie ocenię podjętą decyzję?

Szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy cel nadal pozostaje zgodny z własnymi wartościami. Zamierzenie, które było ważne kilka lat temu, może przestać pasować do obecnego stylu życia, obowiązków lub planów. Nie oznacza to, że wcześniejsza decyzja była błędem. Mogła być właściwa w tamtym momencie.

Jak zmienić cel w trakcie realizacji?

Cel można zmienić w trakcie realizacji, ale korekta powinna być świadoma i zapisana. Dzięki temu łatwiej odróżnić przemyślaną aktualizację od działania pod wpływem chwilowych emocji.

Najprostszy sposób obejmuje siedem kroków:

1. Zapisz pierwotną wersję celu.
2. Określ, który element przestał pasować do rzeczywistości.
3. Zaznacz, co nadal pozostaje ważne.
4. Zmień termin, zakres, metodę, sposób mierzenia albo oczekiwany rezultat.
5. Zapisz jednym zdaniem powód korekty.
6. Ustal najbliższe konkretne działanie.
7. Wyznacz datę kolejnej oceny.

Przykładowy cel może brzmieć: „Do końca roku przebiegnę maraton, trenując pięć razy w tygodniu”. Jeżeli obowiązki ograniczyły czas na ćwiczenia, ale nadal ważne jest poprawienie kondycji, cel można zmienić na: „Do końca roku przebiegnę półmaraton i będę trenować trzy razy w tygodniu”. Zachowany zostaje kierunek, lecz zakres i sposób realizacji zostają dopasowane do obecnych możliwości.

Powód zmiany powinien być konkretny. Stwierdzenie „nie mam motywacji” niewiele wyjaśnia. Bardziej użyteczny zapis brzmi: „W ciągu ostatnich dwóch miesięcy mogę przeznaczyć na ten cel trzy godziny tygodniowo zamiast sześciu, dlatego zmniejszam zakres i przesuwam termin o osiem tygodni”.

Kiedy nie warto zmieniać celu?

Celów nie należy aktualizować po każdej trudności. Początkowy entuzjazm zwykle nie utrzymuje się przez cały okres realizacji, a część działań staje się z czasem powtarzalna i mniej atrakcyjna. Nie oznacza to automatycznie, że obrany kierunek jest niewłaściwy.

Z decyzją warto się wstrzymać, gdy:

• pojawiło się jedno niepowodzenie,
• postęp jest wolny, ale nadal widoczny,
• realizacja wymaga więcej wysiłku niż oczekiwano,
• trudność wynika z potrzeby zdobycia nowych umiejętności,
• atrakcyjniejszy wydaje się nowy pomysł, który pojawił się niedawno,
• zniechęcenie nastąpiło po porównaniu swoich wyników z innymi,
• problemem jest chwilowy brak czasu albo potrzeba odpoczynku.

Dłuższa pauza również nie musi oznaczać, że cel stracił sens. Zamiast natychmiast z niego rezygnować, można zaplanować powrót do działania po przerwie i zacząć od najprostszego możliwego kroku. Dopiero po ponownym podjęciu próby łatwiej ocenić, czy zamierzenie nadal jest ważne, czy rzeczywiście wymaga zakończenia.

Najbardziej użyteczne rozróżnienie polega na ustaleniu, czy mamy do czynienia z normalną trudnością, nieskuteczną metodą czy nieaktualnym celem. Trudność wymaga cierpliwości, nieskuteczna metoda korekty planu, a nieaktualny cel świadomej decyzji o zmianie kierunku.